Son dönemde derneklere düzenlenen idari para cezaları, bu idari para cezalarından kimlerin sorumlu olacağı konusunu daha güncel hale getirdi. Oysa dernek borçları idari para cezalarından ibaret değil. Üçüncü kişilerle olan hukuki ilişkilerden kaynaklanan borçlar; derneğin sosyal güvenlik prim ve vergi borçları, derneğin kendi çalışanlarına olan ödeme yükümlülükleri veya kira borçları gibi çok geniş bir çerçevede dernek borçları söz konusu olabilmektedir.
Temel prensip derneğin borçlarından derneğin malvarlığı ile sorumlu olmasıdır. Özellikle, özel hukuki ilişkiden kaynaklanan borçlar söz konusu olduğunda; yani yukarıda örneğini verdiğimiz üzere derneğin kiraladığı taşınmaz nedeniyle kira, üçüncü kişilerden aldığı ürün ve hizmet nedeniyle bedel ödeme gibi borçlardan dernek kendi malvarlığı ile sorumludur, başka ifade ile bu borçlardan ötürü dernek yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu bulunmaz. Bu durumda alacaklılar dernek aleyhine icra takibi yaptırabilirler ve bu seçenekte takibin kesinleşmesi halinde derneğin banka hesapları gibi likit varlıklarına haciz koydurmak mantıklı bir seçenek olacaktır.
DERNEK ALEYHİNE DÜZENLENEN İDARİ PARA CEZALARI
Dernek aleyhine düzenlenen idari para cezalarından prensip olarak dernek başkanı sorumludur. İdari para cezaları nedeniyle dernek yönetim kurulu üyelerinin herhangi hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır. Bu Dernekler Kanununun 33. maddesinde yer alan “Bu Kanunun 32 nci maddesinde geçen “dernek yöneticileri” ibareleri dernek yönetim kurulu başkanını ifade eder.” hükmünden kaynaklanmaktadır. Hemen belirtelim ki 33. madde torba bir hükümdür, bu nedenle 32. madde nedeniyle açılacak ceza davalarının da yönetim kurulu üyelerine yöneltilmesi mümkün değildir. Ancak bu durum Dernekler Kanunu kapsamındaki idari para cezaları için söz konusu olacaktır. Dayanağı Dernekler Kanunu olmayan idari para cezaları bakımından derneğin ve kamu alacağı olması halinde yönetim kurulunun ödeme yükümlülüğü söz konusu olabilir.
Dernek aleyhine Dernekler Kanunu uyarınca düzenlenen idari para cezalarından başkanın şahsen sorumlu olmasının sonucu olarak bu cezaların derneğe gider olarak kaydedilmesi mümkün değildir.
DERNEĞİN VERGİ, SOSYAL GÜVENLİK PRİMİ BORCUNDAN SORUMLULUK
Sosyal Güvenlik Kurumu, Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun verdiği yetki ile doğrudan takip ve tahsil işlemlerine yönelebilir. Prensip olarak öncelikle derneğin malvarlığından alacağını tahsil etmeye çalışmalıdır. Ancak 5510 sayılı kanunun 88. maddesindeki “Kurumun sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın bu Kanunda belirtilen sürelerde ödenmez ise kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.” hükmü SGK’ya dernek malvarlığına yönelmeksizin yönetim kurulu üyelerine yönelmesi imkanı da tanımaktadır.
Burada hangi yönetim kurulu üyeleri sorumlu tutulabilir sorusu akla gelebilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararında ( E. 2022/13367 K. 2023/1708 T. 27.2.2023 ) vurgulandığı üzere burada bir sınırlama hükmü vardır. Eğer dernek yönetim kurulu, seçilmelerinden sonra derneği temsil ve ilzama, üyelerinden birini veya birkaçını yetkilendirmişse, verilen bu yetki uyarınca yalnızca bu üyeler borçlardan sorumlu tutulabilecektir. Bu kişinin yönetim kurulu içindeki rolünün önemi yoktur, önemli olan yönetim kurulu kararıyla temsil etme ve borçlanma yetkisinin verilmiş olmasıdır. Ancak böyle bir karar alınmamışsa, bu durumda dernek yönetim kurulun üyelerinin tümü derneğin prim borçlarından sorumlu tutulabilecektir.
Bu yaklaşım Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.02.2015 tarihli ( E. 2013/1475 K. 2015/831 T. 18.2.2015 ) kararına da uygundur.
VERGİ BORÇLARINDAN DOĞAN SORUMLULUK
Derneğin vergi ödeme yükümlülüğü bulunması için ticari bir kazanca sahip olması gerekmez. Stopaj kesintileri veya stopaj ödemeleri, damga vergileri gibi ticari kazançla ilgisi olması zorunlu olmayan vergisel borçlar söz konusu olabilecektir. Bu borçları tahsille sorumlu kurum Vergi Dairesi olup, doğrudan tahsil ve takip birimi aracılığıyla işlemlerini gerçekleştirecektir. Prim borçlarından farklı olarak vergi borçlarında yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna doğrudan gidilmesi yani ödenmeyen vergi ve cezaların yönetim kurulu üyelerinden doğrudan, ilk aşamada talep edilmesi mümkün değildir.
Zira Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanunun Mükerrer 35. Maddesine göre “Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.”. Yani vergi dairesinin öncelikle derneğin malvarlığına yönelmesi bir zorunluluktur. Dernek malvarlığından tahsil edilememesi durumunda vergi borcunun ve vergiden kaynaklı gecikme cezası ve faizlerin, yönetim kurulu üyelerinden tahsili aşamasına geçilebilir.
SGK primlerinin takip konusu edilmesinde olduğu gibi vergi borçları yönünden de yönetim kurulunun her üyesi değil, temsil ve borçlanma yetkisine sahip yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu vardır. Ancak dernek yönetim kurulu temsil ve borçlanma konusunda herhangi bir üyesini yetkilendirmemişse bu durumda vergi dairesi bütün yönetim kurulu üyelerine yönelebilecektir. Nitekim Danıştay da farklı zamanda verdiği kararlarla ( 3. D., E. 2013/7016 K. 2016/3432 T. 17.5.2016; Danıştay Kararı – 3. D., E. 2013/7016 K. 2016/3432 T. 17.5.2016 ) görüşüne istikrar kazandırmıştır.
ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN DERNEKTEN ALACAKLARI
Genel hükümlere göre derneklerden üçüncü kişilerin alacakları ile ilgili olarak dernek yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna gidilmesi, başka bir ifade ile yönetim kurulu üyelerinden borçların ödenmesinin istenmesi mümkün değildir. Böyle bir durumda alacaklılar dernek aleyhine icra takibi yapabilecek ancak derneğin borcunu yönetim kurulu üyelerinden tahsil edemeyecektir.
DERNEK YÖNETİM KURULUNUN DERNEĞE KARŞI SORUMLULUĞU
Yukarıda üçüncü kişilerin dernekten alacaklı olma durumu ele alınmıştır. Peki dernek yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarını yerine getirmemesinden yani kusurundan kaynaklanan nedenlerle dernek borç altına girmek durumunda kaldı ve bu borcu ödediyse ne olacaktır sorusu aklına gelebilir. Bu durumda dernek tüzel kişiliği, dernek yönetim kurulunun kusurlu eylemi nedeniyle ödemeye mecbur bırakıldığı tutarı sorumlu dernek yönetim kurulu üyelerine rücu edebilir.
DERNEK YÖNETİM KURULU TÜM BORÇLARDAN SORUMLU TUTULABİLİR Mİ?
Burada dönem esası geçerlidir. Yani yönetim kurulu üyelerinin; kamuya, derneğe veya üçüncü kişilere karşı sorumluluğu sadece yönetim kurulu üyesi oldukları dönemle sınırlıdır. Örneğin 2026’nın Ocak ayında SGK primi ödememesinden kaynaklı bir takip; yönetim kurulu üyelerinin seçimle yenilendiği Nisan 2026 tarihinde yapılırsa, SGK bu primi mevut yönetim kurulu üyelerinden değil, prim borcunun doğduğu ay olan 2026 Ocak ayındaki yönetim kurulu üyelerinden talep edebilecektir. Burada temsil ve borçlanma yetkisi verilmiş yönetim kurulu üyelerinden bunun talep edilebileceği bilgisini tekrar edelim.
Kısaca özetlemek gerekirse:
| Borç Türü | İlk Kime Başvurulur? | Yöneticinin Şahsi Sorumluluğu Var mı? | Sorumluluğun Şartı ve Sınırı |
|---|---|---|---|
| Özel Hukuk Borçları (Kira, Fatura, Hizmet vb.) | Dernek Tüzel Kişiliği | YOK | Sadece derneğin malvarlığına (banka, demirbaş) haciz yapılabilir. |
| İdari Para Cezaları (Dernekler Kanunu Kapsamında) | Dernek Başkanı | BAŞKAN ŞAHSEN SORUMLU | Sadece Başkan sorumludur, diğer yönetim kurulu üyelerine gidilemez. Dernek kasasından ödenemez. |
| SGK Prim Borçları | SGK’nın Tercihine Bağlı | VAR (Doğrudan) | Tüzükte özel yetki yoksa tüm yöneticiler; varsa sadece imzaya yetkili üyeler sorumludur. |
| Vergi Borçları (Stopaj, KDV, Ceza, Faiz vb.) | Önce Dernek Tüzel Kişiliği | VAR (İkincil) | Ancak dernekten tahsil edilemezse yöneticiye gidilebilir. Sadece imzaya yetkili üyeler sorumludur. |
| Derneğin Uğradığı Zarar (Rücu Hakkı) | Kusurlu Yönetim Kurulu Üyesi | VAR | Yöneticinin kusuru nedeniyle dernek zarara uğrarsa, dernek bu bedeli yöneticiden talep edebilir. |
Bu yazı 15 Haziran 2026 tarihinde yayımlanmıştır.